سپتیک تانک

تصفیه و دفع ایمن فاضلاب خانگی از سلامت عمومی و محیط زیست محافظت می‌کند و از آلودگی آب آشامیدنی و گسترش بیماری جلوگیری می‌نماید. سیستم‌های سپتیک تانک پرمصرف‌ترین سیستم‌های جمع‌آوری برای تصفیه و دفع فاضلاب خانگی در سرتاسر جهان هستند؛ مطابق تعریف ویکی‌پدیا، مخزنی زیرزمینی و آب‌بند است که مواد جامد را ته‌نشین و با محیط بی‌هوازی تجزیه می‌کند. استفاده از آن‌ها به‌ویژه در مناطق روستایی که اتصال به شبکه اصلی فاضلاب در دسترس نیست یا غیرعملی و پرهزینه است، بسیار رایج می‌باشد.

سپتیک تانک برای فاضلاب با محتوای جامد قابل ته‌نشینی بالا، معمولاً برای فاضلاب بهداشتی استفاده می‌شود، اما برای فاضلاب‌های دیگر با خواص مشابه نیز مناسب است. اصطلاح "سپتیک" نشان‌دهنده محیط باکتریایی بی‌هوازی است که در مخزن برای تجزیه فاضلاب ایجاد می‌شود.

در سپتیک تانک، زمان ماند تقریبی فاضلاب ۲ تا ۳ روز است که به دلیل هضم بی‌هوازی و ته‌نشین شدن مواد جامد، گریس و سایر مواد قابل شناور که می‌تواند منجر به انسداد سیستم هیدرولیکی شود، امکان تصفیه اولیه را فراهم می‌کند.

مخزن متعادل‌ساز مخزنی است که می‌تواند به دو صورت دفنی یا غیردفنی و از متریال‌هایی مانند بتن، کامپوزیت و پلی‌اتیلن ساخته شود. شرکت آرکا گستر رسام طراح و سازنده سپتیک تانک از جنس‌های مختلف فلزی، سپتیک پلی‌اتیلنی و سپتیک کامپوزیتی (GRP) می‌باشد. سپتیک تانک ابتدایی‌ترین و پراهمیت‌ترین واحد سیستم تصفیه فاضلاب است که به عنوان مرحله اولیه برای تصفیه فاضلاب صنعتی یا بهداشتی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در این مخزن، تصفیه تک‌واحدی مکانیکی، بیولوژیکی و فیزیکی به کمک باکتری‌های بی‌هوازی همزمان انجام می‌شود و بدنه آن توسط یک دیوار جداکننده (بافل) به دو محفظه تقسیم شده است. نکته مهم این است که در بیشتر پکیج‌های تصفیه فاضلاب، حضور این واحد در بالادست به‌عنوان پیش‌تصفیه، راندمان کل سیستم را بالا می‌برد؛ بدون آن، بار جامدات ورودی به واحد بیولوژیکی چند برابر می‌شود.

فاضلاب در هنگام عبور از بخش اول سپتیک، به علت کاهش سرعت جریان آن قسمتی از مواد جامد و معلق خود را به صورت ته‌نشینی از دست داده و ترکیبات فاضلاب برای ته‌نشینی و تصفیه بیشتر به وسیله لوله یا بافل که روی دیوار جداکننده تعبیه شده است وارد قسمت دوم مخزن می‌شود. مواد ته‌نشین‌شده در بخش اول توسط باکتری‌های بی‌هوازی تجزیه می‌شوند و لجن انباشته حاصل را بسته به حجم مخزن و میزان مصرف، هر ۱ تا ۳ سال (در کاربری‌های پرمصرف مانند رستوران، هر ۶ ماه تا ۱ سال) باید تخلیه کرد.

کاربردهای سپتیک تانک

کارکرد و طول عمر سپتیک تانک چقدر است؟

کارکرد و طول عمر تانک‌های سپتیک آرکا گستر در صورت بهره‌برداری درست و نگهداری مناسب بسیار طولانی است. برای نگهداری و بالا بردن طول عمر آن به نکات زیر توجه فرمایید:

جنس سپتیک تانک‌ها

شرکت آرکا گستر رسام با توجه به قابلیت‌ها و توانایی‌های خود قادر به طراحی و تولید سپتیک تانک‌های پیش‌ساخته پلی‌اتیلنی، فایبرگلاس، بتنی و فلزی است.

نمونه سپتیک تانک پلی‌اتیلنی پیش‌ساخته با دهانه‌های بازدید؛ آماده حمل و نصب در محل پروژه

جدول مقایسه انواع سپتیک تانک؛ کدام جنس مناسب پروژه شماست؟

انتخاب جنس بدنه، تأثیر مستقیمی بر هزینه، سرعت اجرا، عمق دفن و طول عمر مخزن دارد. در جدول زیر چهار گزینه رایج بازار از نظر شاخص‌های کلیدی مقایسه شده‌اند تا انتخاب با توجه به شرایط پروژه ساده‌تر شود:

مزایای سپتیک تانک پلی‌اتیلنی

مخازن پلی‌اتیلنی ساخت شرکت آرکا گستر رسام به مدت دو سال گارانتی می‌گردد و همچنین ارائه خدمات پس از فروش به مدت ۱۰ سال ضمانت می‌گردد.

بخش‌های مختلف یک سپتیک تانک

ساختار داخلی یک سپتیک تانک دو محفظه‌ای؛ لایه کف، پساب زلال در میانه و لجن ته‌نشین در کف

عملکرد سپتیک تانک

در سپتیک تانک نخست فاضلاب از طریق لوله ورودی و یا منهول وارد محفظه اولیه می‌شود. این بخش توسط یک دیواره جداکننده از بخش دوم مخزن جدا شده است که حجمی معادل دو سوم از حجم کل مخزن را دارد. با ورود فاضلاب به محفظه اول، مواد معلق و ذرات جامد به علت وزن بیشتر خود به سمت پایین حرکت می‌کنند و در کف مخزن بر روی هم انباشته می‌گردند. چربی‌ها و روغن نیز به علت وزن مخصوص کمتر نسبت به فاضلاب، بر روی سطح شناور می‌مانند. لجن انباشته در کف مخزن که حاوی مواد ته‌نشین است، باعث رشد و تکثیر باکتری‌ها و میکروارگانیسم‌ها شده و در واقع منجر به تجزیه مواد آلی و تصفیه فاضلاب می‌شود.

پساب محفظه اولیه از طریق بافل که در دیواره جداکننده وجود دارد وارد قسمت ثانویه می‌گردد. در این قسمت ذرات بسیار ریز چربی و روغن که ممکن است هنوز در فاضلاب باقی مانده باشند بر روی سطح شناور شده و در نتیجه پساب تصفیه شده از طریق لوله موجود در بخش دوم یا منهول از آن خارج می‌شود. معمولاً لجن انباشته را در بازه ۱ تا ۳ سال و در کاربری‌های پرمصرف مانند رستوران‌ها هر ۶ ماه تا ۱ سال تخلیه می‌کنند. البته بهتر است مقداری از لجن را به هنگام تخلیه در کف مخزن باقی گذاشت چرا که این لجن حاوی میکروارگانیسم‌ها و باکتری‌های مؤثر و کاربردی برای تصفیه فاضلاب است و اگر این لجن به طور کامل تخلیه گردد باعث طولانی‌تر شدن زمان راه‌اندازی مجدد بخش بیولوژیکی مخزن می‌گردد.

نکات بالا بردن کارایی سپتیک تانک

راندمان تصفیه سپتیک تانک

تصفیه فاضلاب در سپتیک تانک به صورت ناقص انجام می‌شود بنابراین می‌توان راندمان تصفیه در این سیستم را ۴۰ تا ۵۰ درصد بیان کرد. در واقع در مواردی که هدف از تصفیه فاضلاب تأمین استانداردهای مشخص شده توسط سازمان حفاظت محیط زیست نباشد جهت حذف بخشی از مواد معلق و چربی فاضلاب می‌توان از این سیستم استفاده کرد. به منظور تصفیه کامل فاضلاب و جهت حصول به استانداردهای زیست‌محیطی، علاوه بر در نظر گرفتن این مخزن به عنوان مرحله پیش‌تصفیه، پکیج‌های تصفیه فاضلاب که شامل تمامی مراحل تصفیه هستند طراحی و اجرا می‌گردد. در قلب این پکیج‌ها، فرآیند لجن فعال با هوادهی گسترده (EAAS) قرار دارد که مواد آلی محلول را حذف می‌کند و در صورت نیاز به شفافیت و حذف بو در پالایش نهایی، فیلتر شنی و کربنی در انتهای خط تصفیه نصب می‌شود. برای مطالعه بیشتر درباره فرآیندهای تصفیه، مقاله تصفیه فاضلاب در ویکی‌پدیا مرجع خوبی است.

سپتیک تانک یا پکیج تصفیه فاضلاب؛ کدام برای پروژه شما مناسب است؟

این یکی از رایج‌ترین سوالات خریداران است و پاسخ آن به مقصد نهایی پساب و الزامات قانونی پروژه شما بستگی دارد. سه حالت زیر می‌تواند تصمیم‌گیری را ساده کند:

برای مقایسه دقیق انواع پکیج و شاخص‌های قیمت، راهنمای خرید پکیج تصفیه فاضلاب را مطالعه کنید و اگر استفاده مجدد پساب در برنامه شماست، سیستم کلرزنی برای گندزدایی نهایی خروجی ضروری است.

دفع پساب سپتیک تانک

فاضلابی که در سپتیک تانک تصفیه ناقص شده است معمولاً به ۳ روش دفع می‌شود:

مسیر کامل فاضلاب از ساختمان تا مخزن سپتیک و شبکه جذب در خاک

دفع نامناسب پساب، مطابق هشدارهای سازمان جهانی بهداشت (WHO)، یکی از منابع اصلی آلودگی آب‌های زیرزمینی و شیوع بیماری‌های منتقله از آب است؛ به همین دلیل رعایت فاصله از چاه آشامیدنی و انتخاب روش دفع مناسب، صرفاً یک توصیه فنی نیست بلکه الزام بهداشت عمومی است. برای اطمینان از کیفیت خروجی مخزن نیز شناخت پارامترهای اندازه‌گیری فاضلاب و پایش دوره‌ای آن‌ها توصیه می‌شود.

ملاحظات طراحی سپتیک تانک

یک سپتیک تانک باید حداقل دو محفظه داشته باشد. محفظه اول باید حداقل ۵۰ درصد طول کل باشد. بیشتر مواد جامد در اتاقک اول ته‌نشین می‌شوند. یک بافل بین محفظه‌ها گذاشته می‌شود تا از خروج کف و مواد جامد همراه با پساب جلوگیری کند و همچنین اتصال کوتاه از طریق مخازن را کاهش می‌دهد. لوله خروجی T شکل باعث کاهش بیشتر کف و مواد جامد در پساب خروجی می‌شود.

سپتیک تانک‌ها به منظور انتشار کنترل‌شده گازهای بدبو و بالقوه مضر، نیاز به تهویه دارند. طراحی این مخزن به سرانه آب مصرفی، میانگین دمای سالانه، دوره لجن‌زدایی و ویژگی‌های فاضلاب بستگی دارد. حداقل زمان ماند توصیه‌شده برای مخازن کوچک، ۲۴ ساعت است و در مخازن بسیار بزرگ به ۱۲ ساعت کاهش می‌یابد. حجم مخزن باید به اندازه کافی بزرگ باشد تا از جریان آشفته جلوگیری شود.

با گذشت زمان، باکتری‌ها و میکروارگانیسم‌های بی‌هوازی شروع به هضم لجن ته‌نشین شده به صورت بی‌هوازی می‌کنند و آن را به CO₂ و CH₄ (بیوگاز) و مقداری گرما تبدیل می‌کنند. تصفیه بیولوژیکی با هضم بی‌هوازی با تماس بین جریان ورودی جدید و لجن قدیمی، به‌ویژه زمانی که جریان متلاطم است، بهینه می‌شود. توسط جریان متلاطم، مواد جامد معلق بیشتری با پساب تخلیه می‌شوند.

این امر منجر به تولید بوی بد می‌شود، زیرا مواد جامد فعال که به طور کامل تخمیر نشده‌اند از مخزن خارج می‌شوند. گازهای تولید شده در طی هضم بی‌هوازی باید اجازه خروج داشته باشند. اگر سیستم زهکشی خانه یا ساختمان دیگر دارای یک لوله تهویه در انتهای بالایی باشد، گازها می‌توانند از مخزن در امتداد زهکش‌ها خارج شوند. اگر سیستم زهکشی تهویه نشده باشد، باید یک لوله هواکش غربال‌شده از خود مخزن تهیه شود. دسترسی به تمام محفظه‌ها (از طریق منهول‌ها) برای نگهداری و بهره‌برداری از سیستم ضروری است.

نحوه نصب مخازن سپتیک

بر اساس استاندارد بین‌المللی، برخی از معیارهایی که می‌بایست در انتخاب محل دفن یا نصب این مخزن مورد توجه قرار گیرد عبارتند از:

این معیارها با توصیه‌های آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) برای مکان‌یابی ایمن سیستم‌های سپتیک هم‌راستاست؛ به‌ویژه رعایت فاصله از منابع آب آشامیدنی که مهم‌ترین اصل پیشگیری از آلودگی آب زیرزمینی است.

نصب مخزن پیش‌ساخته در محل پروژه؛ زیرسازی با شیب صفر و فاصله استاندارد از ساختمان

علت استفاده از سپتیک تانک

سپتیک تانک‌ها کاربرد گسترده‌ای در بخش‌های مختلف خانگی، بهداشتی و صنعتی دارند که برخی از اصلی‌ترین موارد کاربرد آن‌ها عبارتند از:

مزایای استفاده از سپتیک تانک

این سیستم به عنوان روشی ساده و مؤثر در تصفیه فاضلاب مورد استفاده قرار می‌گیرد. طراحی این مخزن سبب شده است که تجزیه فاضلاب در آن از طریق فرآیندهای بیولوژیکی و طبیعی انجام شود. استفاده از این سیستم در تمامی مناطقی که دسترسی به شبکه فاضلاب به هر دلیلی وجود ندارد، معمول است. دلایل انتخاب این راهکار به‌عنوان گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه و مطمئن جهت تصفیه فاضلاب عبارتست از:

نگهداری و بهره‌برداری سپتیک تانک

نکات مهم در ارتباط با نگهداری و بهره‌برداری این مخزن به شرح زیر است:

برنامه نگهداری دوره‌ای سپتیک تانک در یک نگاه

برای آنکه مخزن سال‌ها بدون مشکل کار کند، این برنامه زمان‌بندی پیشنهادی را می‌توان روی تقویم بهره‌برداری ثبت کرد:

نکات مهمی که باید در طراحی و نصب سپتیک تانک رعایت شوند

محاسبه ظرفیت سپتیک تانک (بر اساس تعداد نفرات)

معمولاً از سپتیک تانک‌ها برای فاضلاب بهداشتی مکان‌های مسکونی، اداری و یا صنعتی استفاده می‌شود. بنابراین حجم مخزن بر اساس تعداد نفرات و بر اساس استاندارد BS6297 از رابطه زیر محاسبه می‌شود:

در جدول زیر سرانه تولید فاضلاب به ازای هر نفر در شرایط مختلف آمده است:

بنابراین به منظور محاسبه حجم فاضلاب تولیدی و برآورد ظرفیت سپتیک تانک باید تعداد نفرات را در سرانه تولید فاضلاب آن‌ها ضرب نمود.

سپتیک تانک؛ راه‌حل مقرون‌به‌صرفه

امروزه متقاضیان بسیاری هستند که به دلیل عدم استفاده یا نداشتن سیستم پکیج تصفیه فاضلاب در محل خود، از مراجع قانونی محیط زیست اخطار دریافت نموده‌اند و از طرفی برای جلوگیری از آلودگی میکروبی آب چاه، بستر خاک و همچنین محیط زیست، به دنبال راه‌حلی متناسب می‌گردند که در عین کاهش بار آلودگی، باعث جلوگیری از بوی نامطبوع در هنگام جمع شدن فاضلاب شود و همچنین هزینه‌های مدیریتی فاضلاب را کاهش بدهد.

از این رو، استفاده از سپتیک تانک به عنوان راه‌حل مقرون‌به‌صرفه و مطمئن برای کاهش بار آلودگی در نظر گرفته می‌شود و بر اساس استانداردهای مربوطه باید به صورت کاملاً هوابند و آب‌بند طراحی و ساخته شود تا بوی آزاردهنده‌ای وجود نداشته باشد.

نحوه انتخاب بهترین سپتیک تانک فاضلاب

با توجه به دبی فاضلاب یا جمعیت محل مورد طراحی، حجم و جنس بدنه تانک تشخیص داده می‌شود. با توجه به تجربه و دانش فنی شرکت آرکا گستر شما می‌توانید با مسئولین فنی و فروش برای مشاوره و سوالات بیشتر در خصوص محاسبه حجم سپتیک تانک درخواستی با ما تماس حاصل فرمایید.

سوالات متداول